Rozwód za porozumieniem stron: na czym polega i co daje

„Rozwód za porozumieniem stron" to potoczna nazwa rozwodu bez orzekania o winie. Podstawą jest art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, a wtedy następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Zasadą jest przy tym orzekanie o winie, a zaniechanie wymaga zgody obojga (art. 57 § 1).

Jedna rzecz bywa rozumiana opacznie i warto ją powiedzieć na wstępie: porozumienie małżonków nie wystarcza do uzyskania rozwodu. Sąd nadal musi ustalić, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, i zbadać, czy nie stoją temu na przeszkodzie przesłanki negatywne, w tym dobro wspólnych małoletnich dzieci (art. 56 k.r.o.). Zgoda stron dotyczy winy, nie samego rozwodu.

Postępowanie dowodowe co do winy jest tym elementem, który najbardziej przedłuża sprawy rozwodowe i najbardziej je zaognia. Jego odpadnięcie to realna różnica, a nie formalność.

Skrócenie sprawy ma przy tym konkretną podstawę, o której rzadko się pisze. Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu, a małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania stron (art. 442 k.p.c.). To przepis, nie uprzejmość sądu, i on stoi za sprawami kończącymi się na jednej rozprawie. Zwróć uwagę na obie przesłanki naraz: uznanie żądania przez pozwanego oraz brak wspólnych małoletnich dzieci. Przy dzieciach sąd i tak musi ustalić ich sytuację, więc skrócenie dowodów do przesłuchania stron nie wchodzi w grę.

Rozprawy w sprawach małżeńskich odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności (art. 427 k.p.c.). Obawa, że szczegóły rozpadu małżeństwa usłyszy przypadkowa publiczność, jest więc bezpodstawna.

Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy orzeczeniu rozwodu na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie sąd zwraca stronie połowę uiszczonej opłaty, czyli 300 zł, po uprawomocnieniu się wyroku.

Podstawą zwrotu jest art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Trzy uwagi praktyczne:

• Zwrot następuje z urzędu, nie trzeba o niego wnioskować. Jeśli po uprawomocnieniu wyroku pieniądze nie wracają, warto się o nie upomnieć w sądzie.
• Zwracane 300 zł nie jest obniżane o opłatę minimalną. Ustawa przewiduje takie obniżenie przy niektórych zwrotach, ale wylicza przy tym konkretne przypadki i zwrotu po rozwodzie bez orzekania o winie wśród nich nie ma (art. 79 ust. 3).
• Zwrot dotyczy opłaty sądowej, a nie honorarium pełnomocnika. Komplet opłat z podstawą prawną zebraliśmy w danych o kosztach pomocy prawnej, a pełny rachunek rozwodu rozkładamy w poradniku ile kosztuje rozwód.

Jest jeszcze korzystniejszy scenariusz, choć dotyczy sytuacji odwrotnej do rozwodu. Jeżeli wycofasz pozew na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji, sąd z urzędu zwraca całą uiszczoną opłatę, a przy pojednaniu przed zakończeniem postępowania apelacyjnego połowę opłaty od apelacji (art. 79 ust. 2).

600 zł nie zawsze zamyka rachunek sądowy

Opłata stała od pozwu nie musi być jedyną opłatą w tej sprawie. W sprawach o rozwód, separację i unieważnienie małżeństwa, w razie zasądzenia alimentów na rzecz małżonka, od małżonka zobowiązanego pobiera się opłatę stosunkową od zasądzonego roszczenia. A w razie nakazania eksmisji albo podziału wspólnego majątku pobiera się dodatkowo opłatę w wysokości przewidzianej od pozwu lub wniosku w takiej sprawie (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.). Skoro opłata od wniosku o podział majątku wspólnego wynosi 1000 zł, przeprowadzenie podziału w ramach rozwodu dokłada tę kwotę do rachunku.

Praktyczny wniosek: zgodny wniosek obniża opłatę o 300 zł, ale żądania dodatkowe mogą ją podnieść o więcej. Warto policzyć całość przed złożeniem pozwu, a nie po wyroku.

To najczęstsze nieporozumienie przy tej frazie. Brak orzekania o winie nie oznacza, że sąd nie rozstrzyga o niczym poza samym rozwodem.

Sąd nadal orzeka o sprawach dzieci. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, wyrok rozwodowy rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ponosi koszty utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 k.r.o.). Tego nie da się „załatwić porozumieniem" poza sądem.

Zgoda rodziców działa tu jednak mocniej, niż mówi potoczne wyobrażenie, i warto znać trzy przepisy:

• Pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów sąd uwzględnia, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 zdanie drugie). Przy jego braku sąd rozstrzyga sam, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców (art. 58 § 1a).
• Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (art. 58 § 1b). To realna różnica w treści wyroku, nie formalność: rodzice, którzy się dogadali, mogą nie chcieć sztywnego harmonogramu w orzeczeniu.
• Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia (art. 58 § 1 zdanie trzecie).

Sąd nadal bada przesłanki rozwodu. Jeśli uzna, że rozkład pożycia nie jest trwały i zupełny albo że rozwód byłby sprzeczny z dobrem wspólnych małoletnich dzieci, rozwodu nie udzieli, niezależnie od zgody stron.

Majątek nie dzieli się sam. Wspólność majątkowa ustaje z chwilą uprawomocnienia wyroku rozwodowego, ale podział majątku to osobna sprawa. Na wniosek jednego z małżonków sąd może dokonać podziału w wyroku rozwodowym, ale tylko jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 k.r.o.). Przy sporze o nakłady albo o nierówne udziały sąd zwykle odmawia, bo właśnie o zwłokę tu chodzi. Rozkładamy to w tekście rozwód a podział majątku, a drogi podziału bez rozwodu w poradniku podział majątku bez rozwodu.

Mieszkanie trafia do wyroku, jeśli je wspólnie zajmujecie. Sąd orzeka wtedy o sposobie korzystania z niego przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków, a na zgodny wniosek stron może orzec również o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu go jednemu z małżonków, jeżeli drugi wyraża zgodę na jego opuszczenie bez lokalu zamiennego (art. 58 § 2 k.r.o.). Orzekając o mieszkaniu, sąd uwzględnia przede wszystkim potrzeby dzieci i małżonka, któremu powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 58 § 4).

Tu kryje się konsekwencja, o której mało kto myśli przy podpisywaniu zgodnego wniosku, a która może działać na Twoją korzyść albo przeciw niej.

Kodeks zna dwie podstawy alimentów między byłymi małżonkami i zgodny wniosek zamyka dostęp do mocniejszej z nich.

Przy zaniechaniu orzekania o winie nikt nie jest uznany za wyłącznie winnego, więc art. 60 § 2 jest wyłączony. Zostaje § 1, a jego progiem jest niedostatek, czyli stan, w którym nie jesteś w stanie zaspokoić usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami. To znacznie wyżej postawiony próg niż samo pogorszenie standardu życia po rozwodzie.

Konkretnie: osoba, która przez piętnaście lat nie pracowała, prowadziła dom i po rozwodzie spada z poziomu życia rodziny do własnej pensji, przy orzeczeniu wyłącznej winy drugiej strony mogłaby żądać alimentów z § 2 bez dowodzenia niedostatku. Przy zgodnym wniosku musi wykazać niedostatek, a to inna sprawa dowodowa i często nieosiągalna.

Do tego dochodzi drugi limit. Jeżeli do alimentów zobowiązany jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, ten termin przedłuży (art. 60 § 3 k.r.o.). Przy zaniechaniu orzekania o winie żaden z małżonków nie jest uznany za winnego, więc limit wchodzi w grę.

Żądanie alimentów zgłasza się w samej sprawie rozwodowej: przez wniosek na rozprawie w obecności drugiego małżonka albo w piśmie, które należy mu doręczyć (art. 444 k.p.c.).

To nie dotyczy alimentów na dzieci, które są rozliczane niezależnie i nie wygasają z powodu braku orzeczenia o winie.

Jeśli rozważasz separację zamiast rozwodu, zwróć uwagę, że do obowiązku alimentacyjnego między małżonkami pozostającymi w separacji stosuje się art. 60 z wyjątkiem § 3, więc pięcioletni termin tam nie obowiązuje.

To przepis, który zmienił się niedawno, a większość poradników w sieci nadal podaje stary termin.

W ciągu roku od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa (art. 59 k.r.o.).

Do 7 października 2025 r. ten sam przepis dawał trzy miesiące. Roczny termin wprowadziła ustawa z 24 czerwca 2025 r. o zmianie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. 2025 poz. 897), która weszła w życie 8 października 2025 r. Ustawa zawiera też przepis przejściowy: termin biegnący pod starym brzmieniem, który nie upłynął przed dniem wejścia w życie zmiany, uległ wydłużeniu do roku (art. 2 tej ustawy).

Dwie rzeczy warto zapamiętać:

• Termin liczy się od uprawomocnienia wyroku, nie od jego wydania ani od rozprawy.
• Po jego upływie zmiana nazwiska nadal jest możliwa, ale już nie przez proste oświadczenie w USC, lecz w trybie administracyjnej ustawy o zmianie imienia i nazwiska, która wymaga wniosku i ważnych powodów.

Jeżeli wybierasz separację zamiast rozwodu, tej możliwości nie masz wcale: do małżonków pozostających w separacji art. 59 się nie stosuje (art. 61⁴ § 5 k.r.o.).

Zgodny wniosek nie wyłącza dwóch instrumentów, które mogą przedłużyć sprawę, a dla części par są wartościowe.

Mediacja. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji, także wtedy, gdy postępowanie zostało zawieszone (art. 436 § 1 k.p.c.). Przedmiotem mediacji może być również pojednanie małżonków (art. 436 § 2). Gdy strony nie uzgodnią osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora z wykształceniem z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa i praktyką w sprawach rodzinnych (art. 436 § 4).

Zawieszenie. Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego, zawiesza postępowanie, i może to zrobić tylko raz (art. 440 § 1 k.p.c.).

Do tego pułapka proceduralna niezależna od zgody stron. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron, ale w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy postępowanie ulega zawieszeniu (art. 428 § 1 k.p.c.). Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej niż po trzech miesiącach od zawieszenia, a jeśli wniosku nie będzie w ciągu roku, sąd umorzy postępowanie (art. 428 § 2). Zgoda drugiej strony tego nie naprawia: jeżeli jesteś powodem, na pierwszą rozprawę trzeba przyjść albo usprawiedliwić nieobecność.

Pozwany w sprawie o rozwód nie może wytoczyć powództwa wzajemnego o rozwód, bo jest ono niedopuszczalne, ale może w tej samej sprawie żądać rozwodu albo separacji (art. 439 k.p.c.).

Kiedy ta droga ma sens, a kiedy nie

Ma sens, gdy:

• oboje chcecie zakończyć małżeństwo i nie zależy Wam na rozstrzygnięciu, kto zawinił
• nie ma sporu o dzieci albo macie co do nich zgodne stanowisko
• zależy Wam na czasie i na ograniczeniu kosztów
• chcecie uniknąć postępowania dowodowego, które obciąży relacje na lata, zwłaszcza przy wspólnym wychowywaniu dzieci

Rozważ orzekanie o winie, gdy:

• przewidujesz, że będziesz potrzebować alimentów od byłego małżonka, a nie jesteś w niedostatku, bo tylko orzeczenie wyłącznej winy drugiej strony otwiera drogę z art. 60 § 2
• przewidujesz, że będziesz potrzebować alimentów od byłego małżonka dłużej niż pięć lat
• druga strona nie zgadza się na zgodny wniosek, bo wtedy wybór i tak nie należy do Ciebie
• orzeczenie o winie ma dla Ciebie znaczenie wykraczające poza skutki prawne

Ostatni punkt warto przemyśleć na spokojnie, bo postępowanie o winę trwa dłużej, kosztuje więcej i polega na dowodzeniu okoliczności z życia prywatnego. Prawnik powie Ci, co da się wykazać; czy to warte ceny, zdecydujesz sam.

1. 1Pozew o rozwód do sądu okręgowego właściwego dla ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, z wnioskiem o zaniechanie orzekania o winie. Co powinien zawierać, opisujemy w poradniku pozew o rozwód.
2. 2Opłata 600 zł.
3. 3Odpowiedź drugiego małżonka, w której potwierdza zgodne żądanie co do winy.
4. 4Rozprawa. Sąd przesłuchuje strony co do rozkładu pożycia i sytuacji dzieci.
5. 5Wyrok, a po jego uprawomocnieniu zwrot 300 zł z urzędu.

Stawka minimalna pełnomocnika w sprawie o rozwód wynosi 720 zł i obejmuje również wynagrodzenie od roszczeń majątkowych dochodzonych łącznie, z wyjątkiem roszczeń o wspólne mieszkanie i o podział majątku wspólnego z art. 58 § 2 i § 3 k.r.o., od których pobiera się wynagrodzenie dodatkowo (§ 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia o opłatach za czynności adwokackie). Alimenty na małżonka zgłoszone w rozwodzie mieszczą się więc w tej stawce, a wniosek o podział majątku już nie. To stawka minimalna dla rozliczeń z sądem, nie cennik kancelarii; zasady zwrotu kosztów od drugiej strony rozkładamy w poradniku koszty zastępstwa procesowego.

Dokumenty, które trzeba przygotować, zebraliśmy w tekście jakie dokumenty do rozwodu. Jeśli zastanawiasz się, czy w ogóle potrzebujesz pełnomocnika, rozdzielamy to w poradniku czy warto brać adwokata.

Nie. Rozwód orzeka wyłącznie sąd i nie ma drogi notarialnej ani urzędowej, nawet przy pełnej zgodzie małżonków. Co faktycznie da się załatwić poza sądem, a czego nie, opisujemy w tekście rozwód bez sądu.

Osobną sprawą jest stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego, które nie ma skutków cywilnych i nie zastępuje rozwodu. Wyjaśniamy to w poradniku rozwód kościelny.

Kancelarie prowadzące sprawy rodzinne zebraliśmy też pod adwokat rozwodowy.

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego podano za tekstem jednolitym ogłoszonym obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 20 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 236): przesłanki rozwodu art. 56, zaniechanie orzekania o winie art. 57 § 1 i § 2, rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym art. 58 § 1, § 1a, § 1b, § 2, § 3 i § 4, powrót do nazwiska art. 59, alimenty między byłymi małżonkami art. 60 § 1, § 2 i § 3, wyłączenie art. 59 przy separacji art. 61⁴ § 5.

Roczny termin na powrót do nazwiska wprowadziła ustawa z 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2025 poz. 897), która weszła w życie 8 października 2025 r.; przepis przejściowy o wydłużeniu biegnących terminów to art. 2 tej ustawy. Poprzednie brzmienie art. 59 k.r.o., z terminem trzech miesięcy, sprawdziliśmy w tekście jednolitym z 7 grudnia 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 2809).

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego podano za tekstem jednolitym ogłoszonym obwieszczeniem Marszałka Sejmu z 27 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 468): drzwi zamknięte art. 427, niestawiennictwo powoda i skutki zawieszenia art. 428, mediacja art. 436, powództwo wzajemne art. 439, zawieszenie przy widokach na utrzymanie pożycia art. 440, ograniczenie postępowania dowodowego art. 442, zgłoszenie roszczeń alimentacyjnych art. 444.

Opłaty sądowe podano za tekstem jednolitym ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 1 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1228): opłata od pozwu o rozwód art. 26 ust. 1 pkt 1, opłaty dodatkowe przy alimentach, eksmisji i podziale majątku art. 26 ust. 2, zwrot połowy opłaty art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b, zwrot całej opłaty po pojednaniu art. 79 ust. 2, zakres obniżenia zwrotu art. 79 ust. 3, opłata od wniosku o podział majątku art. 38.

Stawka minimalna pełnomocnika w sprawie o rozwód: § 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, tekst jednolity z 12 lutego 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 215). Przepisy sprawdzono w tekstach urzędowych 2 listopada 2026 r.

Tekst opisuje zasady ogólne i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. O tym, czy w Twojej sytuacji korzystniejsze jest zaniechanie orzekania o winie, decydują okoliczności, w tym perspektywa alimentów, a nie ten artykuł.