Zmiana adwokata w trakcie sprawy: jak to zrobić i co z pieniędzmi

Pełnomocnictwo procesowe możesz wypowiedzieć w każdej chwili i nie musisz tego uzasadniać ani przed adwokatem, ani przed sądem. Rzecz jest w kolejności czynności. Wypowiedzenie odnosi skutek wobec sądu z chwilą zawiadomienia sądu, a wobec przeciwnika dopiero z chwilą doręczenia mu tego zawiadomienia przez sąd (art. 94 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Dopóki sąd nie wie, czynności dotychczasowego pełnomocnika nadal wiążą Cię w sprawie.

Inaczej wygląda to przy pełnomocniku z urzędu i inaczej w sprawie karnej. Rozdzielamy te trzy sytuacje niżej.

Najczęstszy błąd polega na rozstaniu się z adwokatem przed znalezieniem następcy, w środku biegnącego terminu. Bezpieczna kolejność jest odwrotna:

1. 1Ustal, co się dzieje w sprawie. Jaki jest najbliższy termin rozprawy i czy biegnie jakikolwiek termin procesowy. To jedyna informacja, od której wszystko zależy.
2. 2Znajdź nowego pełnomocnika i pokaż mu akta, zanim wypowiesz pełnomocnictwo dotychczasowemu. Nowy adwokat oceni, czy zmiana w tym momencie jest bezpieczna, czy lepiej poczekać do po rozprawie.
3. 3Poproś o wydanie akt sprawy. Komplet pism, korespondencja i dokumenty, które wcześniej przekazałeś kancelarii.
4. 4Wypowiedz pełnomocnictwo na piśmie. Jedno zdanie wystarczy, bez uzasadnienia. Zachowaj potwierdzenie nadania.
5. 5Zawiadom sąd. To krok, którego nie wolno pominąć, bo bez niego wypowiedzenie nie działa wobec sądu. Zawiadomienie może złożyć zarówno Ty, jak i dotychczasowy pełnomocnik, dla którego jest to obowiązek.
6. 6Nowy pełnomocnik składa swoje pełnomocnictwo przy pierwszej czynności procesowej (art. 89 § 1 k.p.c.).

Jeśli do rozprawy zostało kilka dni, powiedz o tym nowemu adwokatowi wprost przy pierwszym kontakcie. To zmienia jego ocenę sytuacji bardziej niż cokolwiek innego.

Adwokat albo radca prawny, który sam wypowiedział pełnomocnictwo, ma obowiązek działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca go z tego zwolni (art. 94 § 2 k.p.c.). Przepis chroni klienta przed zostawieniem go bez pomocy w trakcie sprawy.

Ten obowiązek nie działa w drugą stronę. Jeśli Ty wypowiadasz pełnomocnictwo, dotychczasowy adwokat nie ma ustawowego obowiązku prowadzić sprawy przez kolejne dwa tygodnie. Nie zakładaj więc, że masz automatyczne dwa tygodnie bufora na znalezienie następcy. Nie masz.

To właśnie dlatego następcę szuka się przed wypowiedzeniem, a nie po.

Pełnomocnika ustanowionego przez sąd nie zmienisz własnym oświadczeniem. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu wynika, że obowiązek ustaje wcześniej (art. 118 § 2 k.p.c.).

Zwolnić go z tego obowiązku może tylko sąd, i to z ważnych przyczyn. Zwalniając pełnomocnika, sąd jednocześnie zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie innego (art. 118 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy potwierdził, że z zastępowania strony z urzędu adwokata może zwolnić wyłącznie sąd (I PK 235/18).

Praktyczna konsekwencja: jeśli chcesz zmiany pełnomocnika z urzędu, składasz do sądu umotywowany wniosek i opisujesz konkretne przyczyny, na przykład brak kontaktu albo niewykonanie czynności w terminie. Samo „nie dogadujemy się" zwykle nie wystarczy. Jak w ogóle działa pomoc z urzędu, opisujemy w poradniku o adwokacie z urzędu.

W sprawie karnej obrońcę ustanawia oskarżony, a upoważnienia do obrony można udzielić na piśmie albo oświadczeniem do protokołu (art. 83 Kodeksu postępowania karnego). Obronę z wyboru można wypowiedzieć, ale skutki zależą od tego, czy w sprawie obrońca jest obowiązkowy.

Jeżeli oskarżony musi mieć obrońcę, a stosunek obrończy zostaje wypowiedziany, sąd ustanawia obrońcę z urzędu, chyba że oskarżony wskazał nowego obrońcę z wyboru. Sąd może przy tym przerwać albo odroczyć rozprawę i rozstrzyga, czy dotychczasowy obrońca pełni obowiązki do czasu objęcia obrony przez nowego (art. 378 k.p.k.). Gdy oskarżony korzysta z obrońcy z urzędu, sąd na uzasadniony wniosek zwalnia go i wyznacza innego.

Kiedy obrońca jest obowiązkowy, piszemy w tekście o tym, czy warto brać adwokata.

Tu nie ma przepisu, który rozstrzyga wszystko, bo decyduje umowa. Zasada praktyczna jest jednak prosta: za pracę już wykonaną honorarium się nie zwraca, za pracę niewykonaną powinno wrócić.

Co z tego wynika w typowych sytuacjach:

• Zapłaciłeś za całą sprawę z góry, a adwokat zdążył złożyć tylko pozew. Masz podstawę żądać rozliczenia proporcjonalnego do wykonanych czynności. Poproś o rozliczenie na piśmie.
• Umowa była rozliczana etapami. Rozliczasz etapy zakończone, resztę nie.
• Umowa przewidywała honorarium godzinowe. Płacisz za godziny udokumentowane i masz prawo prosić o ich wykaz.
• Zapłacone opłaty sądowe i wydatki. Te idą do sądu i do biegłych, nie do kancelarii, więc nie wracają przy zmianie pełnomocnika.

Nowy pełnomocnik liczy honorarium od początku, według własnej umowy. To realny koszt zmiany i warto policzyć go przed decyzją. Jak czytać stawki i co w ogóle składa się na rachunek, zebraliśmy w poradnikach ile kosztuje adwokat i stawki adwokackie.

Jedna uwaga o kosztach zasądzanych od przeciwnika: sąd zasądza koszty zastępstwa procesowego według stawek z rozporządzenia, a nie według liczby pełnomocników, których zmieniałeś. Zmiana adwokata nie podwaja kwoty, którą odzyskasz po wygranej. Mechanizm opisujemy w tekście o kosztach zastępstwa procesowego.

Kiedy zmiana ma sens, a kiedy szkodzi

Powody, które zwykle uzasadniają zmianę:

• Brak kontaktu. Nie odbiera, nie odpisuje tygodniami, nie informuje o terminach.
• Przeoczony termin. Najpoważniejszy z powodów, bo skutki bywają nieodwracalne.
• Niewykonanie uzgodnionej czynności, na przykład niezgłoszenie wniosku dowodowego, na który się umówiliście.
• Zasadnicza różnica co do strategii, przy której nie potraficie dojść do wspólnego stanowiska.

Powody, przy których warto się wstrzymać:

• Przegrana pierwsza rozprawa. Jedno niekorzystne posiedzenie nie dowodzi błędu pełnomocnika. Zapytaj najpierw, co z tego wynika dla dalszego postępowania.
• Zbliżający się termin. Nowy adwokat musi poznać akta. Jeśli rozprawa jest za tydzień, zmiana w tym momencie zwykle pogarsza sytuację.
• Niezadowolenie z rokowań. Prawnik, który mówi, że sprawa jest trudna, nie musi być złym prawnikiem. Częściej bywa odwrotnie.

Przed zmianą warto odbyć jedną konkretną rozmowę z dotychczasowym pełnomocnikiem i spisać, co ma się zmienić. Część nieporozumień kończy się na tym etapie, a zmiana kosztuje pieniądze i czas.

Zmiana pełnomocnika i dochodzenie odpowiedzialności to dwie osobne drogi, które można prowadzić równolegle:

• Odpowiedzialność dyscyplinarna. Zawiadomienie kierujesz do rzecznika dyscyplinarnego przy okręgowej radzie adwokackiej. Jak sformułować pismo i jakie są terminy, opisujemy w tekście o skardze na adwokata.
• Odpowiedzialność cywilna. Adwokat podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu OC za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych (art. 8a ustawy Prawo o adwokaturze), więc roszczenie odszkodowawcze ma realnego adresata.

Postępowanie dyscyplinarne nie przyzna Ci odszkodowania, a proces cywilny nie ukarze adwokata zawodowo. To dwa różne cele.

Przy zmianie w trakcie sprawy lokalizacja ma znaczenie większe niż zwykle, bo nowy pełnomocnik musi zdążyć na termin w tym konkretnym sądzie.

Uprawnienia nowego pełnomocnika potwierdź w publicznym rejestrze, zanim podpiszesz umowę. Jak to zrobić w dwie minuty, opisujemy w tekście jak sprawdzić adwokata.

Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego i dwutygodniowy obowiązek działania: art. 94 Kodeksu postępowania cywilnego. Złożenie pełnomocnictwa przy pierwszej czynności: art. 89 § 1 k.p.c. Pełnomocnik ustanowiony przez sąd i zwolnienie z obowiązku zastępowania: art. 118 § 2 i § 3 k.p.c., z uwzględnieniem stanowiska Sądu Najwyższego w sprawie I PK 235/18. Ustanowienie obrońcy i wypowiedzenie stosunku obrończego: art. 83 i art. 378 Kodeksu postępowania karnego. Obowiązkowe OC adwokata: art. 8a ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze. Przepisy sprawdzono 25 października 2026 r.

Tekst opisuje zasady ogólne i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. O skutkach zmiany pełnomocnika w Twoim postępowaniu decyduje jego etap i treść umowy, nie ten artykuł.